Familieopstelling: Snapshot van de ziel

Met knikkende knieën zit ik op de stoel. 20 paar ogen kijken me aan. Er is nog geen vraag gesteld en ik voel de tranen al komen. 'Waar loop je tegen aan?', hoor ik uit de mond van de persoon naast mij. Twee vriendelijke ogen kijken me aan. Open. Uitnodigend.

Shit.

Moet ik dit nu hardop gaan zeggen voor al deze mensen?

Maar ik voel dat het proces in mijzelf al gaande is. Als ik me nu terugtrek, ben ik nog verder van huis. Ik besluit door te gaan en de sprong in het diepe te wagen. Net alsof ik in een achtbaan stap waarvan ik niet weet hoe hij eruit ziet. Je stapt er in of je stapt er niet in. Half gaat niet.

'Mijn moeder is dood, mijn vader leeft nog. Ik besef me dat hij nog wel leeft en ik zou me graag vrijer tot hem willen verhouden', is mijn antwoord. Er volgen nog een paar vragen en dan begint de opstelling.

De opstelling gaat niet over mijn vader. Maar over mijn moeder. Mijn dode moeder. Waar ik zoveel therapie voor heb gehad. Wiens dood ik toch allang had verwerkt? En toch laat het beeld van de opstelling het tegenovergestelde zien. Alles en iedereen in mijn opstelling kijkt naar mijn moeder. Mijn dode moeder. En ik sta naast mijn vader, op haar plek.

De opstelling eindigt niet in een mooi plaatje. Waarin ik afscheid van mijn moeder neem en het leven in loop. Of waar mijn kleine-ik mag rusten in de armen van mijn volwassen-ik. Die opstellingen volgen later. En toch ben ik oneindig dankbaar voor deze opstelling. Het was het rauwe begin van de werkelijkheid onder ogen komen. De werkelijkheid van mijn jeugd, van mijn emoties, van mijn pijn. Ongefilterd. Zonder sugar coating. Zonder positieve framing. En na die werkelijkheid doorleefd te hebben, kwam er ruimte voor het leven.

En dat is precies wat een familieopstelling voor mij is. Een snapshot van datgene waarin (een deel van) je ziel vast zit. Een snapshot van datgene wat je belet om het leven te laten stromen. Soms is het zelfs iets waar je geen weet van hebt. Een gebeurtenis uit het leven van je opa. Een dood geboren broertje of zusje waarvan je niet op de hoogte bent. Of iets waarvan je niet eens weet wie of wat het is. En de grap is, dat je het ook niet hoeft te weten. Je hoeft het niet te snappen. Je hebt het te ervaren. Niets meer, niets minder. Ook als je er niets van snapt.

Dat laatste is best ingewikkeld, 'ervaren, ook als je er niets van snapt'. We willen zo graag snappen en begrijpen. Dat geeft de illusie van controle. En als er één ding is wat een familieopstelling niet geeft, is het wel controle over de uitkomst. Maar ontstaat de magie van het leven niet juist door de dingen die we niet begrijpen? Of zoals Alan Watts het uitdrukte:

“You cannot understand life and its mysteries as long as you try to grasp it. Indeed, you cannot grasp it, just as you cannot walk off with a river in a bucket. If you try to capture running water in a bucket, it is clear that you do not understand it and that you will always be disappointed, for in the bucket the water does not run. To “have” running water you must let go of it and let it run." 

Een familieopstelling geeft je de kans om met beide voeten in jouw spreekwoordelijke rivier, jouw leven, te gaan staan op díe plek waar het niet stroomt. En als je dáár staat, kan je onder water kijken. Onder water voelen. Niet door te analyseren vanaf de kant, niet door de rivier proberen mee te nemen in een emmer en het onder een microscoop te leggen. Nee, met beide voeten in het water. Je ziet wat er gebeurt, ervaart wat er gebeurt, en het proces van het verwijderen van de blokkade in jouw rivier kan beginnen.

Een enkele keer kan je binnen een opstelling in één keer de blokkade uit de rivier halen. Meestal begint na een opstelling pas het werkelijke proces. Je hebt de rivier gevoeld, de blokkade gezien en gevoeld, en nu kan je aan de slag. Niet door hard te werken, maar door naar binnen te keren en te ervaren wat daar gebeurt. Door te voelen, te huilen, te schreeuwen, te schrijven, te spreken, te zwijgen, en alles wat er voor jou nodig is om het leven weer te laten stromen. Een familieopstelling is geen wondermiddel. Het is een instrument. Een instrument om de blokkade in jouw levensrivier aan te kijken. Rauw en onomwonden.